Dişler ya da poeriodonsiyum üzerine gelen travmatik kuvvetler çeşilti yönlerde ve çeşitli büyüklüklerde zararlara neden olabilirler.
Dişler ya da poeriodonsiyum üzerine gelen travmatik kuvvetler çeşilti yönlerde ve çeşitli büyüklüklerde zararlara neden olabilirler. Travmatik yaralanmalar çeşitli kırık ve luksasyon tiplerine göre sınıflandıralırlar ancak bu yaralanmalar çoğu zaman kombine şekilde oluşurlar.
Yalnızca mineyi içeren kırık ve çatlaklardır. Çatlaklar genelde ciddi problem oluşturmaz fakat vitalite 6 8 hafta kontrol edilmelidir.
Kırıklar; kırık fragman mevcutsa onun yapıştırılması, mevcut değilse kompozit restorasyonlarla tedavi edilir.
Dentin yüzeyi Ca (OH)2 veya CİS ile örtülerek korunur ve dişin restorasyonu
Pulpanın açık kalma süresi, perforasyonun boyutu ve kök gelişimine bağlı olarak tedavi:
Mine, dentin ve sementi kapsar. Komplike olgulardır. Kök boyuna, kırığın subgingival seviyesine, pulpanın açık ve kapalı oluşuna bağlı olarak tedavi:
Sement, dentin, pulpayı kapsar. Kırık hattı ve dişeti cebi arasındaki ilişkiye bağlı olarak tedavi:
Hem süt hem daimi dentisyonda, özellikle üst keser dişlerde sıklıkla Artan yaşla yaralanmaların tipi ve sıklığı değişir. Alveoler kemik esnekliği çocuklarda fazla olduğundan intrüzyon ve ekstrüzyon sıklıkla süt dişlerinde görülür.
Anormal bir mobilite ve yer değiştirme yoktur. Perküsyon hassasiyeti vardır.
Tedavi: Diş oklüzyondan hafifçe uzaklaştırılır. Vitalite takip edilir. Pulpa nekrozu oluştuysa kanal tedavisi yapılır.
Alveol soket içinde diş hafifyer değiştirmiştir. Periodontal membran yaralanmıştır. Perküsyon ve ısırmada ağrı vardır. Radyografide periodontal membranda kalınlaşma mevcuttur.
Tedavi: Pulpa nekrozu var ise kanal tedavisi + splint
Diş alveol soket dışında öne, arkaya veya yanlara doğru yer değiştirmiştir (5 mm’den fazla). Ekstrüziv lüksasyonda diş alveol soket dışına parsiyel olarak yer değiştirmiştir.
Ciddi periodontal yaralanmalar vardır ve bunlara alveol kırıkları da eşlik eder.
Bu dişler repoze edilip splintlenmelidir. Yer değiştirmiş kemik fragmanları da digital basınç ile repoze edilmelidir.
Bu olgularda tedavi geciktirilmemelidir. Eğer repozisyon işlemi gecikirse dişler yeni pozisyonlarına fikse olur. Bu durumda ortodontik repozisyon gereklidir.
Lüksasyon yaralanmalarında PL’nin yırtılması ve komşu kemikteki hasarlar nedeniyle iltihabi reaksiyon oluşur. Kök yüzeyinde rezorbsiyon adacıkları oluşur. (İlk 90 dakika repozisyon yapılırsa rezorpsiyon azdır.) Apikalden ve yan kanallardan gelen kan desteğinin kesilmesi pulpa iltihabi ve nekrozuna neden olur.
Tedavi:
• Repozisyon + 7 14 gün splint + kanal tedavisi
• Dişler oklüzyon dışı bırakılır.
Dişin alveol soket içine gömülmesidir. Alveolde kırık ve ezik oluşur.
TEDAVİ
Spontan erüpsiyon
Gelişimini tamamlamamış dişlerde pulpa nekrozu yoksa tercih edilir. Genellikle pulpa nekrozu meydana gelir ve 2 3 hafta içinde iltihabi kök rezorpsiyonunu önlemek adına kanal tedavisine başlanır, ortodontik ya da cerrahi ekstrüzyon tercih edilir.
Ortodontik ekstrüzyon
• Ortodontik kuvvetlerle intrüze diş 3 4 hafta içinde oklüzyona ulaştırılır.
• +Kanal tedavisi + splint
Cerrahi ekstrüzyon
• Cerrahi olarak ekstrüze edilen dişe kanal tedavisi
• Kökün yeni pozisyonuna stabilizasyonu cerrahi pat ile sağlanır.
• + Splint + Antibiyotik
AVÜLSİYON
Dişin alveolünden tamamen çıkmasıdır. Avülsiyonlu sağlam dişin tekrar alveol içine yerleştirilmesine REPLANTASYON denir.
Çoğu kez en pratik ve en başarılı replantasyon hastanın ya da velisinin uygulayacağı anında replantasyondur. Hasta velisine ilk öneri dişin orijinal pozisyonunda geri yerleştirilmesi olmalıdır.
REPLANTASYON BAŞARISINI ETKİLEYEN UNSURLAR:
PERİODONTAL LİGAMENT: PL canlılığı korunursa progressif rezorpsiyon önlenir. Yani avülse diş elde fırçalanmamalıdır, yıkanmamalıdır, ovuşturulmamalıdır, peçeteyle silinmemelidir. Bunlar PL’ye zarar verir.
AĞIZ DIŞINDA GEÇEN SÜRE: Çabuk replantasyon PL ve sementin daha fazla canlı kalmasından dolayı daha iyi prognoz gösterir.
• 60 dakika kuru saklama: Çok az canlı hücre, çok fazla replasman rezorpsiyonu
• 30 dk kuru saklama: Belirgin iltihabi kök rezorpsiyonu
• İlk 30 dakikada replantede başarı yüksek
• Avülsiyonu takiben 2 saat içinde uygun koşullarda getirilen dişlerde de iyi sonuç alınır.
TRANSPORTASYON VE SAKLAMA: Replantasyon süresi uzadığında ve kuruma meydana geldiğinde geniş kök rezorpsiyonları görülmektedir. Kuru saklama şiddetli ankiloza sebep olmaktadır.
SPLİNTLEME: 7 14 gün süre ile splint uygulanır.
KANAL TEDAVİSİNİN ZAMANI:
CA (OH)2 TEDAVİSİ: Periradiküler iyileşmenin olması için kök kanallarına Ca (OH)2 7 14 gün içinde pulpa ekstirpe edilir. Ca (OH)2 tedavisine başlanır. 3 ayda bir Ca (OH)2 değiştirilir. Daha sonra güta perka ile kanal tedavisi tamamlanır.
FLORİD UYGULAMASI: 2 saatten daha uzun süre ağız dışında kalan ve sıvı ortamda saklanmayan dişlerin PL’si harap olduğundan replantasyondan önce florid uygulaması önemlidir.
DESTEKLEYİCİ İLAÇ TEDAVİSİ
